Giữa lòng tốt và sự vĩ đại, bạn sẽ chọn gì?

Hãy tưởng tượng: "Bạn có một người tri kỉ lâu năm, người mà đã giúp bạn vô số lần trong đời. Một ngày nọ, người đó đến gặp bạn và tha thiết nhờ bạn đầu tư một khoản tiền lớn vào một thương vụ mà họ tin chắc là “sẽ thành công vang dội”.

Vấn đề là: bạn biết chắc thương vụ đó sẽ thất bại.

Khoản tiền đó lớn đến mức bạn phải bán đi một phần tài sản cá nhân để đủ chi. Nếu từ chối, bạn có thể đánh mất một tình bạn quý giá. Nhưng nếu đồng ý, bạn có thể mất trắng – cả tiền bạc lẫn cơ hội trong tương lai.

Bạn sẽ chọn điều gì?

Lòng tốt, vì tình nghĩa
Hay sự tỉnh táo, để bảo vệ điều mình đã gây dựng?

Đây là hai yếu tố xung khắc với nhau mà các doanh nhân phải đương đầu trong kinh doanh.

Và trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách mà Andrew Carnegie - ông “vua thép”, một trong những người giàu nhất thế giới đầu thế kỷ 20 và là biểu tượng cho giấc mơ Mỹ - quyết định ra sao giữa hai lựa chọn khó khăn này.

Xuất thân nghèo khó đến cuộc gặp gỡ định mệnh

Trước khi trở thành “ông vua thép”, Andrew Carnegie có một xuất phát điểm thấp đến khó tin. Ông là người Scotland cùng gia đình di cư sang Mỹ, chật vật làm công việc chân tay để kiếm kế sinh nhai. Bắt đầu từ một cậu bé sản xuất ống chì, rồi nhân viên điện báo. Với nỗ lực làm việc học tập cùng sự lanh lợi hiếm có, may mắn đến với ông.

Cuộc gặp gỡ định mệnh giữa Carnegie và Thomas A. Scott diễn ra tình cờ tại công ty O’Reilly (nơi mà Carnegie đang làm nhân viên điện báo lúc bấy giờ), chàng trai trẻ Carnegie đã để lại thiện cảm lớn. Một thời gian sau, khi Scott cần có một phòng điện báo của riêng mình để thuận tiện cho công việc, có một người ngay lập tức nảy ra trong đầu ông. Và thế là Andrew Carnegie đã trở thành nhân viên của công ty đường sắt Pennsylvania với tư cách là thư kí kiêm người quản lý điện báo cho ngài Thomas A. Scott.

Mối quan hệ của hai người trở nên khăng khít đến mức mỗi khi ông Scott thăng tiến, Carnegie cũng có được một vị trí mới, bước tiến mới trong công việc. Carnegie học được từ Scott một thứ đã khiến ông từ một người làm thuê trở thành một nhà tư bản.

Rời bỏ công ty nhờ đầu tư thành công

Bắt đầu từ việc mua 10 cổ phiếu của công ty chuyển phát nhanh Adams, lần nhận về tiền cổ tức đầu tiên đã giúp ông nhận ra “tiền có thể sản sinh ra tiền”. Và thế là, song song với sự thăng tiến trong công việc, Carnegie tiếp tục đầu tư vào các công ty có tiềm năng. Cuối năm 1863, ở độ tuối chưa đầy 30, Carnegie có mức lương là 2.400 đô la một năm. Đây vốn đã là một con số đáng ấn tượng, nhưng điều ấn tượng hơn là tổng thu nhập tích lũy từ việc đầu tư của ông trong năm đó đã lên tới 42.260 đô la. Để dễ hình dung thì chỉ tính riêng lương từ công việc, Carnegie đã có thu nhập gấp 7 lần một người bình thường.

Đây là một bàn đạp rất lớn để 2 năm sau ông rời bỏ công ty và bắt đầu sự nghiệp của riêng mình trong ngành sắt thép. Với một khởi đầu gần như trắng tay, Carnegie đã bước vào hàng ngũ những người giàu có nhất nước Mỹ. Chính vào thời điểm này, xảy ra một sự kiện mà khi Carnegie hồi tưởng lại là “một trong những thời điểm khó khăn nhất cuộc đời tôi”.

Ân nhân gặp nạn

Thomas A. Scott, người đã nâng Carnegie lên từ cảnh tối tăm mờ mịt, lại để bản thân mình bị lâm vào tình thế nguy hiểm về tài chính. Scott quyết định xây dựng một đường tàu gọi là Texas and Pacific, nối từ ranh giới Louisiana - Texas tới Thái Bình Dương. Ông đã đi vay ngắn hạn để có một số tiền lớn đổ vào dự án tầm cỡ này, tuy nhiên xét về quan điểm đầu tư đây là một thương vụ cực kì rủi ro. Mặc cho lời khuyên của Carnegie, Scott nghĩ rằng ông có thể thắng trong dự án lớn này.

Thời điểm Scott đầu tư vào năm 1873, cũng là khoảng thời gian nước Mỹ bắt đầu xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính, và thị trường thì không thiên vị bất kì ai. Scott bị vỡ nợ và cố gắng tìm kiếm người có thể giúp đỡ mình thoát ra khỏi vũng lầy, trong đó có Andrew Carnegie.

Mặc dù rất khó khăn khi đưa ra quyết định nhưng Carnegie đã nói lời từ chối Scott. Một phần là vì không muốn mạo hiểm mất đi cơ ngơi hàng chục năm gầy dựng, phần còn lại là vì ông có thể đặt gia đình, đối tác và hàng trăm nhân viên lên bàn cân nguy hiểm khi thị trường tài chính đang lúc khủng hoảng.

Vậy điều này dạy ta điều gì, đặc biệt là trong kinh doanh hay cả trong cuộc sống?

Không để cảm xúc dẫn dắt quyết định tài chính: Carnegie từ chối đầu tư không phải vì vô ơn, mà vì ông đã phân tích rủi ro rất rõ và đã khuyên ngăn Scott trước khi đầu tư.
Trong vai trò một người làm chủ, bảo vệ tài sản không phải là ích kỷ – đó là trách nhiệm: Nếu Carnegie gật đầu, ông không chỉ mất tiền - ông còn có thể mất danh tiếng, mất hệ thống đầu tư đang tăng trưởng, ảnh hưởng đến hàng trăm nhân viên và đối tác, và thậm chí có thể phải gây dựng sự nghiệp lại từ đầu.

Trong kinh doanh cũng như trong cuộc sống, có những lúc bạn buộc phải có những lựa chọn khó khăn, thậm chí có những đánh đổi, nhưng hãy nhớ rằng: "Giữ vững nguyên tắc không khiến bạn trở thành kẻ xấu – mà biến bạn thành người lãnh đạo thực sự."

>>> Độc giả quan tâm có thể tìm hiểu thêm về cuộc đời của Andrew Carnegie tại đây

Phạm Trung.