Can đảm sống hay là sợ hãi cái chết?

Trong cuốn sách “Nghệ thuật sống và chết”, Osho đã viết rằng tự nhiên không muốn bạn cảm nhận được nỗi sợ chết, vì lý do đơn giản là nếu nỗi sợ chết lớn đến mức áp đảo bạn thì bạn sẽ không thể sống nổi. Bạn chỉ có thể sống cuộc sống của mình nếu bằng cách nào đó bạn vẫn tiếp tục tin rằng mình sẽ ở đây mãi mãi. Vạn vật sẽ thay đổi, mọi người sẽ chết đi, nhưng bạn thì sẽ luôn ở ngoài toàn bộ những đổi thay này. Và niềm tin ấy dựa trên trải nghiệm của bạn. 

Có nhà thơ nói: “Đừng bao giờ hỏi chuông nguyện hồn ai, chuông nguyện hồn ngươi đó”. Nhưng khi chuông nguyện hồn bạn, bạn không còn ở đó để nghe thấy tiếng chuông nữa – đó là vấn đề. Nhà thơ kia không biết những cõi sâu xa hơn của ý thức con người. Xét ở góc độ nào đó, ông ta đang nói lên sự thật. Phải, chuông nguyện hồn bạn. Nhưng bạn đang nghe thấy tiếng nó... Bạn có thể hiểu ẩn ý của câu thơ, nhưng ẩn ý ấy không làm nảy sinh trong bạn nỗi sợ. 

Mọi người sợ bị ung thư, sợ bị AIDS, sợ bị mù, sợ bị què, sợ đủ thứ có thể đến khi tuổi già; họ sợ tuổi già. Không ai sợ cái chết. Cái chết trong sạch như vậy – vì sao người ta phải sợ nó? Thực ra bạn càng đến gần tuổi già và càng đến gần cái chết thì bạn càng bắt đầu hy vọng cái chết sẽ đến sớm. Cái chết là tuyệt đối trong sạch và thuần khiết. Nó chưa bao giờ gây phiền hà cho ai, nó chưa bao giờ tra tấn ai. Hẳn nhiên là mọi người sợ phải nằm trên đủ kiểu giường kỳ cục trong bệnh viện – chân treo ngược lên, tay buông thõng xuống, đủ loại thiết bị gắn vào đầu, vào ngực... Mọi người sợ tất cả những chuyện này, nhưng còn cái chết thì sao? Bạn đã bao giờ thấy nó gây hại cho ai bao giờ chưa? Tại sao lại có ai phải sợ nó? 

Người ta sợ sống chứ không sợ chết, vì cuộc sống là một bài toán phải giải. Cuộc sống có hàng ngàn chuyện rắc rối phải tháo gỡ. Cuộc sống có quá nhiều chiều kích đến nỗi bạn liên tục lo lắng: chiều bạn đang tiến vào có phải là chiều đúng đắn không, hay bạn vừa bỏ lại chiều đúng đắn sau lưng mình? 

Bất kể bạn đang làm gì, dấu hỏi này không bao giờ buông tha bạn: bạn có thực sự muốn làm chuyện này hay có đúng là số phận của bạn là phải làm chuyện này không? Ai ai cũng không ngừng bị xáo trộn vì cuộc sống. Người ta sợ sống, nên họ cố gắng sống theo cách hạn chế nhất có thể. Họ đã biến cuộc sống thành một mối quan tâm có giới hạn. 

Họ cố xây nên một hàng rào xung quanh cuộc sống của mình. Họ không muốn sống trong miền hoang dã của sự sống; nơi đó sinh ra nhiều sợ hãi. Họ dựng hàng rào thật đẹp quanh nhà mình, ở trong đó, họ trồng một khu vườn kiểu Anh thật đẹp – mọi thứ đều đối xứng, cắt tỉa trau chuốt kỹ càng – và họ nghĩ đây là cuộc sống. Đây không phải là cuộc sống, mà chỉ là một nỗ lực để né tránh cuộc sống. 

Cuộc sống chỉ có thể là hoang dã. 

Nó không thể có rào giậu; nó không thể giống như một khu vườn kiểu Anh. Nó cũng không giống vườn thời Victoria – mọi thứ đều cân chỉnh, đối xứng. 

Người ta sợ cuộc sống, và họ sợ cuộc sống vì cuộc sống chỉ có thể mở ra khi bạn có thể hoang dã – hoang dã trong tình yêu, hoang dã trong tiếng ca, điệu múa. Đây là điểm mà họ sợ.

Hãy buông bỏ nỗi sợ sự sống... Vì bạn chỉ có thể hoặc là sợ hãi hoặc là sống; chọn thế nào là do bạn. Mà có gì phải sợ chứ? Bạn không thể mất bất cứ thứ gì, mà lại có thể thu được tất cả. Hãy buông bỏ mọi nỗi sợ mà nhảy vào cuộc sống một cách trọn vẹn. Khi ấy, đến một ngày, cái chết sẽ đến như vị khách được chào mời chứ không phải như kẻ thù của bạn, và bạn sẽ thích thú với cái chết hơn bạn đã thích thú với cuộc sống, vì cái chết cũng có những vẻ đẹp riêng. Mà chết là chuyện cực kỳ hiếm hoi vì thỉnh thoảng nó mới đến một lần – còn sự sống thì diễn ra hằng ngày. 

Ở bên trong bạn có nhiều khả năng, tầng tầng lớp lớp chồng lên nhau.

Lớp đầu tiên là thân thể. Nếu bạn trở nên đồng nhất với thân thể tức là bạn đang đồng nhất với cái trần tục, cái tạm thời. Thế thì nhiều khả năng là bạn sẽ sợ chết.

Thân thể là sự thay đổi liên tục, giống như con sông – không ngừng đổi thay và dịch chuyển. Nó không mang trong mình bất cứ thứ gì trường tồn. Mỗi khắc trôi qua, thân thể đều đang thay đổi. Trên thực tế, mỗi phút trôi qua, thân thể đang chết đi. Không phải là sau bảy mươi năm, đột nhiên một ngày nọ bạn chết đi, mà thân thể chết mỗi ngày. Cái chết tiếp diễn trong bảy mươi năm; nó là một quá trình. Chết không phải là một sự kiện mà là một quá trình dài. Dần dần, từng chút một, thân thể tiến đến một điểm mà nó không thể tự duy trì mình như một tổng thể nữa: nó tan rã.

Nếu bạn đồng nhất mình với thân thể, tất nhiên trong bạn sẽ luôn thường trực nỗi sợ rằng cái chết đang đến. Bạn có thể sống, nhưng bạn chỉ có thể sống trong sợ hãi. Và người ta có thể có kiểu sống như thế nào khi mà nền tảng của họ liên tục lung lay? Khi mà họ đang ngồi trên miệng núi lửa và cái chết có thể đến bất cứ lúc nào? Khi mà chỉ có một điều duy nhất là chắc chắn – cái chết đang đến – còn mọi thứ khác đều là vô định? Làm sao họ sống cho được? Làm sao họ ăn mừng cho được? Làm sao họ có thể nhảy múa, hát ca, và tồn tại? Không thể. Cái chết sẽ không cho phép chuyện đó. Nó quá áp đảo và ở quá gần.

Thế rồi trong bạn còn có lớp thứ hai: lớp tâm trí. Lớp này thậm chí còn tạm bợ và dễ thay đổi hơn cả thân thể. Tâm trí cũng liên tục tan rã.

Tâm trí là phần bên trong của thân thể và thân thể là phần bên ngoài của tâm trí. Đây không phải là hai thứ riêng biệt. “Tâm và thân” không phải là lối diễn đạt đúng. Mà cách diễn đạt đúng phải là “tâm-thân”. Bạn vừa liên quan đến tâm trí vừa liên quan đến thân thể. Nói như thế không phải là thân thể và tâm trí tồn tại riêng biệt. Mà thân thể là cái tâm thô còn tâm trí là cái thân tinh. Chúng là hai mặt của cùng một đồng xu – một là phần bên trong, còn cái còn lại là phần bên ngoài.

Có những người đồng nhất mình với thân thể. Đây là những người theo chủ nghĩa duy vật. Họ không thể sống. Tất nhiên là họ cố gắng sống, cố gắng đến tuyệt vọng, nhưng họ không thể sống. Người duy vật chỉ giả vờ là mình đang sống; họ không thể sống. Đời sống của họ không thể nào sâu xa; nó chỉ nông cạn và hời hợt vì họ đang cố gắng sống thông qua thân thể, mà thân thể thì liên tục chết đi. Họ đang sống trong một ngôi nhà đang cháy. Họ đang cố gắng an trú trong một ngôi nhà đang cháy. Thế thì làm sao bạn có thể an tĩnh cho được? Làm sao bạn có thể yêu thương cho được?

Thân thể là lớp vỏ bên ngoài của bạn còn tâm trí là lớp vỏ bên trong của bạn. Bạn ở ngoài cả hai thứ đó. Hiểu như thế tức là bắt đầu sống thực sự.